تحلیل فقهی و حقوقی عامل اضطرار در رفع احکام و مسئولیت‌ها با رویکردی بر نظر امام خمینی(ره)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فقه و اصول مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی(ره)

چکیده

امام خمینی(ره) به‌عنوان یکی از فقهای نواندیش شیعه، توجّه وافری به عناوین ثانوی و نقش آنها در استنباط احکام شرعی و مسائل روز جامعه داشته­اند. از جمله عناوین مهم در فقه و حقوق اسلامی که از انسان رفع مسئولیت می‌کند عنوان اضطرار است؛ آنجاکه رفع احکام اضطرار از منظر فقهی، حقوقی و قواعد حاکم بر آن تأثیر زیادی دارد و از طرفی، در رفع احکام وضعی برخلاف احکام تکلیفی بر اساس اضطرار اختلاف وجود دارد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی، به این نتیجه رسیده که آنچه از دیدگاه امام خمینی(ره) برداشت می‌شود همان است که از بررسی ادلّه به‌خصوص از آیات و روایات استفاده می‌شود و این قول به صواب نزدیک‌تر است که اضطرار، رافع احکام تکلیفی و وضعی بوده و با توجه به اثبات اضطرار در عِداد علل موجهۀ جرم، این عامل رافع مسئولیت کیفری و مدنی هم هست که در این صورت مسئولیت مضطر در جبران ضرر وارد شده از باب قاعده اتلاف و ضمان ید خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Legal-Jurisprudential Study of the Effect of Exigency on Disclaiming Religious Decrees and Responsibilities in the Viewpoint of Imam Khomeini

نویسنده [English]

  • Seyyed Mohammad Haydari Khormizi
Assistant Professor of Jurisprudence and Islamic Principles, Shahid Mahalati Higher Educational Complex
چکیده [English]

Imam Khomeini as a Shiite intellectual jurist had been greatly attentive to the secondary issues of religious decrees and their role in the inference of religious commandments and daily affairs of the society. Among these secondary issues in Islamic law and jurisprudence has been the issue of exigency which disclaims Man from responsibility. Considering the fact that abolishing the exigency decrees is important from legal and jurisprudential viewpoint, and exist a difference between statutory and obligatory provisions, the current research is an attempt to analyze the issue from the view point of Imam Khomeini. It is concluded that according to Quran and tradition, exigency absolves man from performing obligatory and statutory religious decrees and since the issue of exigency is proved in crimes, it also removes penal and civil responsibilities of the criminal. In this condition, the responsibility of the distressed criminal for compensating the incurred loss lies within the principles of “Etlaf” and “Zeman-e Yad).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Exigency
  • Statutory Decrees
  • Obligatory Decrees
  • Removing Responsibility
  • Excusable Causes of Crime